Tatry zostaną objęte zaawansowanym, dokładnym systemem obserwacji środowiska naturalnego bazującym na informacjach z powietrza i przestrzeni kosmicznej, a także z użyciem skanowania laserowego – oznajmił Tatrzański Park Narodowy (TPN). Nowe rozwiązania technologiczne powinny umożliwić sprawne zarządzanie całością ekosystemu – objaśnił TPN.
Jak zaakcentował naczelnik Działu Badań Naukowych i Planowania Ochrony Przyrody TPN Marcin Bukowski, nowatorskie dane pozwolą m.in. na „skrupulatne zlokalizowanie centrów występowania gatunków inwazyjnych i ich punktowe likwidowanie, śledzenie porastania hal oraz planowanie działań z zakresu ochrony aktywnej, a także szybkie wykrywanie degradacji szlaków, zanim powstaną duże uszkodzenia”. System umożliwi także rozpoznawanie uschniętych drzew w pobliżu ścieżek oraz błyskawiczną ocenę następstw wywrotów i zejść lawin.
Obserwacją zostanie objęty cały teren Tatr – przeszło 21 tys. hektarów – również obszary trudno dostępne, które jak dotąd były badane jedynie wyrywkowo. Dane będą uzyskiwane m.in. z lotniczego skanowania laserowego (ALS), obrazowań hiperspektralnych oraz danych z satelitów, a później przekształcane w modele 3D i mapy tematyczne.
Kluczowym elementem projektu mają być analizy wykonywane w różnym czasie. Nowe informacje będą konfrontowane z wcześniejszymi pomiarami, co – jak zauważył Bukowski – pozwoli „przejść od reagowania na efekty do wcześniejszego rozpoznawania procesów i planowania działań ochronnych w oparciu o długookresowe tendencje”. W efekcie powstanie cyfrowe archiwum zmian zachodzących w Tatrach, używane również w przyszłości wraz z rozwojem metod analizy danych.
Nawiązując do tatrzańskich borów Bukowski wspomniał, że monitoring nie ma na celu „eliminowania” zjawisk takich jak obumieranie drzewostanów świerkowych, lecz ich dogłębne zrozumienie. Jak wytłumaczył, w Tatrach zjawiska takie jak masowe pojawianie się kornika czy wiatrołomy stanowią składnik naturalnej dynamiki lasu, prowadzący do odnowy drzewostanów. Dane z teledetekcji pozwolą na rozróżnienie zjawisk naturalnych od tych wymagających interwencji, np. w sytuacji historycznych monokultur świerkowych skłonnych do zakłóceń.
System ma wspomagać zarówno ochronę ścisłą – gdzie najistotniejsza jest obserwacja procesów przyrodniczych – jak i ochronę czynną, dając możliwość dokładnego planowania działań, np. przekształcania nieodpornych drzewostanów. Do największych niebezpieczeństw dla tatrzańskich borów zaliczają się obecnie następstwa zmian klimatycznych, obciążenie turystyką, gatunki inwazyjne oraz zaburzenia stosunków wodnych.
Bukowski podkreślił także, że rezultaty projektu będą powszechnie udostępniane. Informacje mają trafiać do geoportali i aplikacji internetowych.
– Zależy nam, aby były to nie tylko nieprzetworzone informacje, ale przejrzyste opracowania ukazujące, jak przeobrażają się Tatry – zaznaczył Bukowski.
W ramach projektu park nabył już w 2025 roku drona z systemem RTK (Real-Time Kinematic), a reszta wyposażenia informatycznego – w tym stacje robocze i systemy do opracowywania danych przestrzennych – ma zostać dostarczona w drugim kwartale 2026 roku.
Inicjatywa realizowana jest w ramach programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021–2027 (FEnIKS). Inwestycja ma powiększyć możliwości TPN w obszarze obserwacji środowiska, planowania ochrony przyrody oraz upowszechniania danych naukowych i edukacyjnych. Całkowita wartość projektu wynosi ponad 7 mln zł, z czego 6 mln zł pochodzi z dofinansowania Unii Europejskiej, a 1 mln zł stanowi dofinansowanie krajowe ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. (PAP)
szb/ mmu/