Koalicja krajów, w której skład wchodzą między innymi Polska, Niemcy i Francja, zamierza doprowadzić do tego, aby KE wróciła do ambitnych planów konstrukcji gigafabryk AI, które przewidują większy udział krajów europejskich w tym projekcie – zawiadomił wiceminister ds. cyfryzacji, Dariusz Standerski.
Wiceszef ministerstwa ds. cyfryzacji wziął udział w piątek w konferencji „Baltic AI GigaFactory we Wrocławiu – Nauka, Gospodarka, Bezpieczeństwo”, zorganizowanej przez Politechnikę Wrocławską. Wrocławska uczelnia stara się o udział w realizacji projektu Baltic AI GigaFactory oraz o budowę fabryki sztucznej inteligencji o ogromnych zdolnościach obliczeniowych. Wartość takiej inwestycji może sięgać 3 mld euro.
Pod koniec grudnia Komisja Europejska przeformułowała założenia dotyczące utworzenia gigafabryk AI w Unii Europejskiej. Regulacje opracowane w kwietniu 2025 r. przewidywały konkurs na zbudowanie gigafabryk AI, czyli inwestycji, które mają być zaplanowane z myślą o wykorzystaniu bardzo obszernych modeli i aplikacji AI. Zgodnie z kwietniowymi regulacjami w konkursie miały brać udział państwa członkowskie wraz z konsorcjami, innymi słowy zainteresowanymi podmiotami biznesowymi i naukowymi. Polska jako lider wraz z Litwą, Łotwą i Estonią oraz firmami i instytucjami naukowymi z tych krajów utworzyła w czerwcu konsorcjum Baltic AI GigaFactory, a KE w lipcu zaakceptowała zgłoszenie w tej sprawie. Później do projektu dołączyły Czechy.
Zgodnie z nowymi zasadami, zaprezentowanymi przez KE pod koniec grudnia na spotkaniu z polskim konsorcjum, planowane jest postępowanie przetargowe na poziomie europejskim dotyczące budowy gigafabryk AI, z którego nie będą wykluczone big techy.
W odpowiedzi na to powstała koalicja państw na rzecz – jak oznajmił w piątek we Wrocławiu Standerski – „intensyfikacji wysiłków dotyczących ambitnego projektu budowy gigafabryk AI”.
– Polska stworzyła koalicję wraz z Francją, Niemcami, Czechami, Litwą, Hiszpanią, Szwecją, Danią, Austrią i Holandią – powiedział Standerski, potwierdzając wcześniejsze, nieoficjalne informacje PAP w tym zakresie.
Dodał także, że kraje wchodzące w skład koalicji pragną, by gigafabryki AI w UE były przedsięwzięciem, które „zapoczątkuje nowy etap we współpracy państwa z sektorem biznesu”. – Pragniemy, aby ten projekt był jeszcze bardziej ambitny od tego przedstawionego obecnie przez KE – mówił wiceminister.
Standerski zapytany przez PAP o szczegóły rozwiązań, które koalicja państw chce wprowadzić, odparł, że chodzi o powrót do oryginalnych rozwiązań w kwestii modelu konstrukcji gigafabryk AI, które KE przedstawiła w lutym zeszłego roku. Określały one nową formułę współdziałania państw z sektorem prywatnym. – Przewodnicząca KE, Ursula von der Leyen, jednoznacznie wtedy stwierdziła, że jedynie poprzez współpracę zasobów rządów oraz kapitału prywatnego jesteśmy w stanie sprostać wyzwaniom infrastrukturalnym. I po wielu miesiącach pracy, również w państwach członkowskich, takich jak Polska i nasze konsorcjum, Komisja Europejska w ramach tych pionierskich działań nieco zrewidowała swoje założenia i przekształciła je w mniej ambitne niż początkowo – mówił wiceminister.
Wyjaśnił, że nowe rozwiązanie, zaprezentowane przez KE w grudniu, to powrót do „utartych, dobrze znanych rozwiązań w postaci europejskiego przetargu”. – W takim przetargu znaczenie ma cena oraz specyfikacje techniczne, a rola państw ma być ograniczona jedynie do zagwarantowania wkładu w wysokości ok. 500 mln euro bez jakiegokolwiek wpływu na to, gdzie, przez kogo i w jaki sposób ta gigafabryka AI ma zostać zbudowana – mówił.
Dodał, że utworzona koalicja państw dąży do dokonania korekty i powrotu do wcześniejszych rozwiązań. – Obecnie prezentujemy propozycje zwiększające udział państw i zabezpieczające interesy również tych firm, które już teraz funkcjonują na obszarze UE, zatrudniają tu pracowników i przyczyniają się do rozwoju Europy – mówił wiceszef ministerstwa ds. cyfryzacji. Zaznaczył także, że „przetarg europejski” faktycznie przekreśliłby dotychczasowe wysiłki międzynarodowych konsorcjów państw europejskich, takich jak Baltic AI GigaFactory.
Standerski podkreślił, że kraje tworzące zawiązaną koalicję uważają również, że kraje UE powinny mieć większy wpływ, na przykład, na lokalizację przyszłych gigafabryk AI. Dodał, że chodzi o to, by w tych inwestycjach brały udział firmy, które obecnie już inwestują w Polsce i są w naszym kraju obecne.
Po grudniowej decyzji KE z konsorcjum Baltic AI GigaFactory wycofały się Estonia i Łotwa. Standerski poinformował, że w nadchodzącym tygodniu do Polski przyjedzie delegacja rządu litewskiego i zostanie podpisane porozumienie pomiędzy Polską a Litwą dotyczące dalszej współpracy w dziedzinie rozwoju technologii cyfrowych. – Zarówno rząd litewski, jak i rząd czeski, w tym również nowy rząd czeski, kontynuują współpracę z Polską w tym obszarze (budowy gigafabryki AI – PAP) i wspólnie występujemy przed KE właśnie w tej sprawie – zaznaczył wiceminister.
W lutym 2025 r. Ursula von der Leyen ogłosiła, że unijny fundusz InvestAI, dysponujący budżetem w wysokości 20 mld euro, sfinansuje pięć gigafabryk sztucznej inteligencji w UE. W czerwcu zeszłego roku 16 państw członkowskich, w tym Polska, przesłało 76 wstępnych wniosków w tej sprawie. Pierwotnie KE miała zaprosić kraje do składania oficjalnych wniosków pod koniec zeszłego roku.
Powstanie gigafabryk jest uzależnione od regulacji, nad którymi aktualnie pracuje Komisja Europejska. Zgodnie z grudniową propozycją KE do przetargu na wybudowanie gigafabryk będą mogły przystąpić wyłącznie przedsiębiorstwa lub konsorcja kilku przedsiębiorstw, które następnie będą oceniane zgodnie z ustalonymi wcześniej zasadami. Na koniec ogłoszona zostanie lista z wynikami, co jest standardem w przetargach organizowanych również w Polsce.
Zgodnie z wnioskiem dotyczącym Baltic AI GigaFactory inwestycja miała pochłonąć 3 mld euro, czyli około 12,7 mld zł. 65 proc. tej kwoty miało pochodzić z sektora prywatnego, a 35 proc. – z sektora publicznego, z czego połowę (17,5 proc.) miały zagwarantować kraje tworzące konsorcjum, a drugą połowę – Komisja Europejska.(PAP)
pdo/ mbl/ pad/