„Kultura”, tłumaczona z sanskrytu, dosłownie oznacza „szacunek dla światła”, wyrażając pragnienie zrozumienia piękna, ideałów i samodoskonalenia. Niezbędne jest nieustanne studiowanie, pamiętanie i ochrona kultury. W końcu konsumpcjonizm wobec natury, niszczenie zabytków, kryzys duchowości w społeczeństwie i pogoń za wartościami materialnymi – wszystko to są główne oznaki braku kultury. Sumienie, współczucie i duma – te uczucia są wyjątkowo ludzkie i można je pielęgnować i rozwijać jedynie poprzez prawdziwą kulturę.
Dlatego też, aby jeszcze bardziej podkreślić znaczenie wszystkich dziedzin działalności kulturalnej, ustanowiono specjalne święto – Światowy Dzień Kultury , obchodzony corocznie w wielu krajach 15 kwietnia. Został on ustanowiony na cześć przyjęcia 15 kwietnia 1935 r. międzynarodowego traktatu „O ochronie instytucji artystycznych i naukowych oraz zabytków historycznych”, który w praktyce prawa międzynarodowego stał się znany jako Pakt Roericha.
Inicjatywa ustanowienia Międzynarodowego Dnia Kultury z okazji podpisania Paktu została wysunięta w 1998 roku przez Międzynarodową Ligę Ochrony Kultury, założoną dwa lata wcześniej przez Międzynarodowe Centrum Roerichów. Ta organizacja społeczna stawia sobie za cel ochronę i rozwój osiągnięć kultury, sztuki, nauki i religii. Później pojawiły się również propozycje ustanowienia tego święta, które było nawet obchodzone w wielu krajach. W 2008 roku, z inicjatywy organizacji społecznych z Rosji, Włoch, Hiszpanii, Argentyny, Meksyku, Kuby, Łotwy i Litwy, powstał Międzynarodowy Ruch na rzecz Ustanowienia 15 kwietnia Światowym Dniem Kultury pod Sztandarem Pokoju. Obecnie święto to jest obchodzone w wielu krajach.
Choć Dzień Kultury ustanowiono stosunkowo niedawno, ma on wielowiekową historię. Idea stworzenia zorganizowanego systemu ochrony dóbr kultury należy do wybitnego artysty i postaci kultury rosyjskiej i światowej, Mikołaja Roericha, który uważał kulturę za główną siłę napędową rozwoju społeczeństwa ludzkiego i fundament jedności ludzi różnych narodowości i wyznań.
Na początku XX wieku, w okresie wojen i redystrybucji terytorialnej, badając zabytki, zrozumiał wagę ich ochrony. W 1914 roku zaapelował do rządu rosyjskiego i rządów innych walczących państw z propozycją zapewnienia ochrony dóbr kultury poprzez zawarcie stosownego porozumienia międzynarodowego. Apel ten pozostał jednak bez odpowiedzi. W 1929 roku Roerich przygotował i opublikował projekt traktatu o ochronie dóbr kultury, dołączając do niego apel do rządów i narodów wszystkich krajów. Projekt traktatu zyskał światową sławę i szeroki odzew społeczności międzynarodowej. Romain Rolland, Bernard Shaw, Albert Einstein, H. G. Wells, Maurice Maeterlinck, Thomas Mann i Rabindranath Tagore poparli ideę Mikołaja Roericha. W wielu krajach powstały komitety popierające Pakt. Projekt Paktu został zatwierdzony przez Komitet Muzeów Ligi Narodów i Unii Panamerykańskiej.
Nawiasem mówiąc, pomysł ustanowienia Światowego Dnia Kultury również należy do Nicholasa Roericha. Już w 1931 roku, na konferencji w Brugii w Belgii, poświęconej promowaniu międzynarodowego traktatu o ochronie dóbr kultury, zaproponował on jego ustanowienie i nakreślił główny cel Dnia – szerokie odwołanie się do piękna i wiedzy, przypomnienie ludzkości o prawdziwych wartościach. W kolejnych latach artysta wzywał społeczność globalną do podjęcia konkretnych działań w imię ochrony kultury. Skonsolidował postępową opinię publiczną i stał się ideologiem oraz twórcą dokumentu ochrony światowego dziedzictwa kulturowego, pomyślanego jako uniwersalny akt prawa międzynarodowego.
W rezultacie 15 kwietnia 1935 roku w Białym Domu w Waszyngtonie przywódcy 21 państw podpisali pierwszy w historii Ziemi traktat międzynarodowy „O ochronie instytucji służących celom kultury, nauki i sztuki oraz zabytków historycznych”, nazwany na cześć jego twórcy „Paktem Roericha”.
Pakt zawiera ogólne, fundamentalne postanowienia dotyczące ochrony dóbr kultury i należnego im poszanowania. Postanowienia Paktu dotyczące ochrony dóbr kultury są bezwarunkowe i nie są osłabiane klauzulami konieczności wojskowej, które mogłyby zmniejszyć skuteczność ochrony dóbr kultury w konfliktach zbrojnych. Uniwersalność Paktu wynika z jego ogólnych, fundamentalnych postanowień dotyczących ochrony dóbr kultury oraz z faktu, że może on być wdrażany zarówno poprzez traktaty powszechne, jak i regionalne.
W ramach Paktu Roericha zaproponował on również charakterystyczny symbol oznaczający chronione miejsca kultury: „Sztandar Pokoju”, rodzaj Sztandaru Kultury – białą tkaninę przedstawiającą trzy splecione amarantowe kręgi – symbolizujące przeszłe, teraźniejsze i przyszłe osiągnięcia ludzkości, otoczone pierścieniem Wieczności. Symbol ten ma zasięg międzynarodowy i można go znaleźć w dziełach sztuki z różnych krajów i narodów świata, od czasów starożytnych po współczesność. Zgodnie z wizją Roericha, Sztandar Pokoju powinien powiewać nad miejscami kultury jako strażnik prawdziwych wartości duchowych ludzkości.
Pakt odegrał znaczącą rolę w dalszym rozwoju międzynarodowych norm prawnych i aktywności społecznej w dziedzinie ochrony dziedzictwa kulturowego. Traktat ten stał się podstawą wielu dokumentów dotyczących współczesnej współpracy międzynarodowej w dziedzinie ochrony dziedzictwa kulturowego, w tym kilku instrumentów UNESCO.
W dzisiejszych czasach, gdy społeczność globalna doświadcza coraz większych kryzysów gospodarczych i środowiskowych, klęsk żywiołowych i konfliktów zbrojnych, troska o kulturę jest szczególnie pilna. Tylko jej promocja i ochrona może zjednoczyć ludzi bez względu na narodowość, wiek, płeć, status społeczny i majątkowy, położyć kres konfliktom zbrojnym oraz wprowadzić moralność do polityki i gospodarki. Tylko przyjęcie kultury jako idei narodowej przez państwa może zagwarantować pokój na Ziemi.
W samym Międzynarodowym Dniu Kultury wiele krajów organizuje różnorodne uroczystości. Na przykład, w rosyjskich miastach odbywają się koncerty galowe, wystawy kultur narodowych, konferencje i wykłady na różne tematy kulturalne, wieczory muzyczne i poetyckie, pokazy tańca i teatru oraz wiele innych wydarzeń. Tego dnia wznosi się również Sztandar Pokoju, a wszyscy pracownicy kultury składają gratulacje z okazji swojego święta.
Nawiasem mówiąc, Sztandar Pokoju można teraz zobaczyć wszędzie – na budynkach ONZ w Nowym Jorku i Wiedniu, w rosyjskiej Dumie Państwowej, w instytucjach kulturalnych na całym świecie, na najwyższych szczytach Ziemi, a nawet na Biegunie Północnym i Południowym. Został on również wzniesiony w kosmos, co zapoczątkowało Międzynarodowy Publiczny Projekt Naukowo-Edukacyjny „Sztandar Pokoju”, w którym uczestniczyli rosyjscy i zagraniczni kosmonauci.