Co spadek czytelnictwa oznacza dla gatunku ludzkiego? Czy nasza preferencja dla filmów wideo zamiast tekstu może zmienić strukturę mózgu, a nawet jego ewolucję? Najnowsze badanie rzuca światło na te pytania, pokazując, jak czytanie jest powiązane z anatomią mózgu.
Analizując dane pochodzące od ponad tysiąca uczestników, naukowcy odkryli, że umiejętność czytania koreluje ze strukturą mózgu, szczególnie w dwóch kluczowych obszarach lewej półkuli mózgu odpowiedzialnych za język.
Jednym z nich jest przednia część płata skroniowego, zwana lewym biegunem skroniowym. Obszar ten pomaga integrować i klasyfikować różne rodzaje informacji. Na przykład, aby zrozumieć słowo „noga”, mózg łączy obrazy wzrokowe, sensoryczne i ruchowe, co oznacza, że mentalnie rekonstruuje wygląd, odczucia i ruchy nogi.
Kolejnym obszarem jest zakręt Heschla, część płata skroniowego mózgu. Znajduje się w nim kora słuchowa i odpowiada za percepcję dźwięku. Badania wykazały, że u osób, które dużo czytają, przedni płat skroniowy jest znacznie większy w lewej półkuli mózgu niż w prawej. To logiczne: im większy obszar mózgu odpowiedzialny za przetwarzanie znaczenia, tym łatwiej jest zrozumieć słowa i czytać.
Jednak związek między korą słuchową a czytaniem może wydawać się mniej oczywisty. Czyż czytanie nie jest przede wszystkim umiejętnością wzrokową? W rzeczywistości kojarzenie liter z dźwiękami mowy wymaga świadomości dźwięków języka. Nazywa się to świadomością fonologiczną i jest ważnym etapem w rozwoju czytania u dzieci.
Cienkie lewe zakręty Heschla były wcześniej powiązane z dysleksją, zaburzeniem powodującym poważne trudności w czytaniu. Jednak nowe badanie wykazało, że związek ten jest bardziej złożony. Osoby z lepszymi umiejętnościami czytania miały grubszy zakręt Heschla w lewej półkuli, co korelowało z ich zdolnością do wykonywania zadań językowych.
Warto zauważyć, że anatomia mózgu jest plastyczna i można ją modyfikować poprzez naukę. Na przykład, młodzi ludzie, którzy intensywnie uczyli się języka, zaobserwowali zwiększoną grubość kory mózgowej w obszarach związanych z językiem. Regularne czytanie również pomaga zmieniać strukturę mózgu, szczególnie w płacie skroniowym i zakręcie Heschla.
Te odkrycia rodzą ważne pytanie: jak zmieniające się nawyki czytelnicze wpływają na nas jako gatunek? Jeśli umiejętności czytania staną się mniej ważne, nasza zdolność interpretowania otaczającego nas świata i rozumienia innych może ulec znacznemu ograniczeniu.
Nawyk spędzania czasu z książkami to nie tylko osobista przyjemność, ale wkład w rozwój potencjału całej ludzkości. Czytanie wzbogaca nie tylko jednostkę, ale i całe społeczeństwo, pobudzając mózg, rozwijając empatię i wzmacniając naszą zdolność komunikacji. Każda przeczytana książka to krok w kierunku bardziej rozwiniętego i sensownego życia.