Naukowcy z Uniwersytetu w Toronto w Scarborough chcieli zrozumieć, dlaczego w niektóre dni łatwo realizujemy plany, a w inne nawet proste zadania sprawiają nam trudność. Zamiast porównywać różne osoby, naukowcy obserwowali tych samych uczestników – studentów – przez 12 kolejnych tygodni. To longitudinalne podejście pozwoliło im śledzić, jak zmiany w stanie jednej osoby wpływają na jej codzienne funkcjonowanie.
Codziennie uczniowie wypełniali krótkie testy poznawcze, aby ocenić ich szybkość i precyzję myślenia, raportowali swoje cele i osiągnięcia, a także oceniali swój nastrój, sen i obciążenie pracą. Na podstawie tych danych autorzy eksperymentu oceniali ich „bystrość umysłu” – jak jasne, skupione i efektywne było ich myślenie danego dnia.
Okazało się, że wahania tej ostrości są bezpośrednio związane z tym, ile dana osoba osiąga. W dni, w których uczestnicy byli „bystrzejsi” niż ich przeciętny poziom, byli bardziej skłonni do wykonywania powierzonych im zadań i stawiania sobie ambitniejszych celów, zwłaszcza akademickich. W „mgliste” dni, gdy ich wyniki spadały, uczestnicy mieli trudności nawet z prostymi czynnościami, takimi jak podstawowe zadania akademickie czy przygotowywanie obiadu.
W „pogodne” dni czujemy się skoncentrowani, zmotywowani i udaje nam się wykonywać zadania znacznie szybciej niż zwykle.
Było to szczególnie widoczne w ujęciu czasowym. Według autorów, różnica między dniami z lepszą i gorszą sprawnością umysłową odpowiadała około 30-40 minutom dodatkowej, produktywnej pracy. Różnica między najlepszymi a najgorszymi dniami wynosiła średnio około 80 minut. Cechy osobiste, takie jak odpowiedzialność czy samokontrola, wpływały na ogólną wydajność, ale same w sobie nie niwelowały wahań: wszyscy, nawet najbardziej zdyscyplinowani uczestnicy, mieli zarówno „dobre”, jak i „złe” dni.
Co ważne, bystrość umysłu nie jest wrodzoną stałą, lecz dynamicznym wskaźnikiem zależnym od czynników krótkoterminowych. Studenci myśleli lepiej po nocach, w których spali dłużej niż zwykle, oraz rano; sprawność poznawcza spadała przewidywalnie wieczorem. Motywacja i poczucie skupienia poprawiały jasność umysłu, podczas gdy obniżony nastrój ją pogarszał. Obciążenie pracą miało dwojakie skutki: krótkie okresy intensywnej pracy mogły tymczasowo poprawić bystrość umysłu, ale przewlekłe przeciążenie prowadziło do jej pogorszenia i spadku produktywności.
Jednym z najważniejszych warunków produktywności jest odpowiednio długi, dobrej jakości sen.
Autorzy zauważają, że chociaż badanie przeprowadzono na studentach, jego wyniki prawdopodobnie odnoszą się do innych grup, w tym pracowników biurowych, naukowców i freelancerów. Praktyczne zalecenia dotyczące poprawy sprawności umysłowej mogą wydawać się dość trywialne, ale wszystkie są poparte dowodami naukowymi: należy być bardziej produktywnym, dbać o odpowiednią ilość snu, unikać wypalenia zawodowego i zwracać uwagę na objawy depresji, które mogą subtelnie ograniczać jasność umysłu.
Kolejną ważną rekomendacją ekspertów jest realistyczne podejście do oczekiwań. Dni, w których nie wszystko idzie dobrze, nie są oznaką słabości, a raczej odzwierciedleniem naturalnych wahań funkcji poznawczych. Czasami mądrzej jest zaakceptować fakt, że nie jesteś dziś w najlepszej formie i dostosować swoje plany, niż próbować za wszelką cenę przekraczać swoje granice, obniżając tym samym swoją produktywność następnego dnia.