Chrzest Pański to jedno z najstarszych świąt Kościoła chrześcijańskiego (zdjęcie: miniatura z Menologionu Bazylego II, Konstantynopol, 985, Biblioteka Watykańska, Rzym, pravoslavie.ru)
Chrzest naszego Pana Boga i Zbawiciela Jezusa Chrystusa, czyli Święta Teofania , obchodzony jest w Kościele Prawosławnym 19 stycznia według Nowego Stylu. Dzień poprzedzający to święto, 18 stycznia, przypada w Wigilię Objawienia Pańskiego, czyli w Wigilię Epifanii, i obowiązuje ścisły post.
Święto Chrztu Pańskiego jest jednym z najstarszych świąt Kościoła chrześcijańskiego. Jego ustanowienie sięga czasów apostołów. Dawna nazwa święta brzmiała „Epifania” – objawienie się, lub „Teofania” – teofania. Nazywano je również „Świętem Świateł”, „Świętem Świateł” lub po prostu „Światłami”. Bóg bowiem przychodzi na świat w tym dniu, aby objawić mu Niedostępne Światło.
Świadczą o tym wszystkie cztery Ewangelie. „I stało się w owym czasie, że Jezus przyszedł z Nazaretu w Galilei i został ochrzczony przez Jana w Jordanie. A gdy wychodził z wody, natychmiast Jan ujrzał otwarte niebiosa i Ducha jak gołębicę zstępującego na Niego. A z nieba odezwał się głos: «Tyś jest mój Syn umiłowany, w którym mam upodobanie»” (Mk 1,9-11).
Słowo „chrzczę” lub „chrzczę” w języku greckim oznacza „zanurzam w wodzie”. Nie sposób zrozumieć znaczenia i wagi chrztu bez uprzedniego uchwycenia symbolicznego i namacalnego znaczenia wody w Starym Testamencie. Woda jest początkiem życia. To z wody, zapłodnionej przez życiodajnego Ducha, wyłaniają się wszystkie żywe istoty. Gdzie nie ma wody, tam jest pustynia. Ale woda może również niszczyć i unicestwiać – tak jak w wodach Wielkiego Potopu Bóg zmył grzechy i unicestwił ludzkie zło.
Na pamiątkę uświęcenia wody przez Zbawiciela poprzez Jego Chrzest, odbywa się błogosławieństwo wód. W przeddzień święta woda jest błogosławiona w kościołach, a w samo święto Objawienia Pańskiego – w rzekach i innych ujęciach wody. Procesja do Jordanu nazywana jest procesją poświęcenia naturalnych zbiorników wodnych.
Woda Objawienia Pańskiego nazywana jest Agiasma i uważana jest za świętą, uzdrawiającą zarówno ciało, jak i duszę. Wodę Objawienia Pańskiego pije się na czczo, po łyżeczce. Można jej używać do skrapiania pomieszczeń mieszkalnych, w czasie choroby oraz na bolące miejsca. Wody poświęconej w kościele nie można używać do celów domowych, mycia ani prania. Zaleca się przechowywanie wody święconej w pomieszczeniach, najlepiej w pobliżu ikon.
Chrzest Jana miał charakter symboliczny i oznaczał, że tak jak ciało jest obmywane i oczyszczane wodą, tak dusza osoby, która pokutuje i wierzy w Zbawiciela, zostanie oczyszczona z wszelkich grzechów przez Chrystusa. Sam Jan zawołał: „Idzie za mną mocniejszy ode mnie, któremu nie jestem godzien, aby się schylić i rozwiązać rzemyk u sandałów. Ja chrzciłem was wodą, On zaś chrzcić was będzie Duchem Świętym” (Mk 1,7-8).
I oto przyszedł do niego Jezus z Nazaretu. Jan, uważając się za niegodnego, by ochrzcić Jezusa, zaczął Go powstrzymywać, mówiąc: „To ja potrzebuję chrztu od Ciebie, a Ty przychodzisz do mnie?”. Lecz Jezus mu odpowiedział: „Zaniechaj teraz, bo tak godzi się nam wypełnić wszystko, co sprawiedliwe” (Mt 3,14-15).
Po chrzcie Chrystusa chrzest nie był już jedynie symbolem oczyszczenia ludzi. Jezus objawił się światu jako Chrystus, Syn Boży. „Widziałem i świadczę: On jest Wybrańcem Bożym” – potwierdza Jan Chrzciciel („Mesjasz” po hebrajsku to to samo, co „Chrystus” po grecku, co oznacza „Pomazaniec Boży”).
Teofania objawiła ludzkości wielką boską tajemnicę Trójcy Świętej. Teraz każdy, kto przyjmuje chrzest, uczestniczy w tej tajemnicy, jak powiedział Chrystus swoim uczniom: „Idźcie więc i nauczajcie wszystkie narody, udzielając im chrztu w imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego” (Mt 28,19).
W Kościele prawosławnym święto to jest jednym z dwunastu wielkich świąt i kończy okres Bożego Narodzenia.