Polacy obawiają się chorób nowotworowych, lecz nie zawsze wybierają metody, które faktycznie wspomagają redukcję ryzyka zachorowania. Co piąta badana osoba jest przekonana, że suplementy diety mogą zapewnić ochronę przed rakiem, a co szósta ufa preparatom typu „detoks”, sokom oraz ziołowym naparom.
Znaczna część obywateli Polski wierzy, że suplementy, soki i „detoksy” mogą stanowić profilaktykę przeciwnowotworową
PAP, oprac. Małgorzata Krzystała
Społeczeństwo polskie jest świadome, iż choroby nowotworowe należą do najgroźniejszych zagrożeń dla zdrowia i potrafi zidentyfikować podstawowe czynniki ryzyka ich wystąpienia. Niemniej jednak, w praktyce rzadko angażuje się w działania profilaktyczne oraz badania przesiewowe. Ponadto, duża część populacji jest podatna na pseudomedyczne przekazy dotyczące prewencji nowotworów – tak wynika z opracowania „Wiedza, postawy i zachowania Polaków w zakresie profilaktyki onkologicznej”, przygotowanego przez naukowców ze Szkoły Zdrowia Publicznego Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego.
Reklama Reklama 
Jelita mogą reagować nie tylko na to, co jemy, ale również na stres, problemy finansowe oraz presję w pracy. Z najnowszego badania wynika, że połąc…
Lęk przed nowotworami w Polsce przy jednoczesnym niedostatku wiedzy o profilaktyce
Raport bazuje na badaniu przeprowadzonym w styczniu 2026 roku na próbie 1087 dorosłych mieszkańców Polski, dobranej w sposób reprezentatywny. Jego twórcy analizowali poziom świadomości na temat nowotworów, znajomość czynników ryzyka i symptomów alarmowych, a także zachowania związane z profilaktyką onkologiczną. Badanie ujawniło, że jedynie 12,7% Polaków ocenia swoją wiedzę dotyczącą chorób nowotworowych jako wysoką lub bardzo wysoką. Z kolei ponad jedna trzecia respondentów przyznała, że posiada niski lub bardzo niski poziom wiedzy w tym zakresie.
– Nasze badania odsłaniają niepokojący paradoks: Polacy odczuwają lęk przed nowotworami, jednak nie podejmują działań, które mogłyby ich ochronić. Co piąty uczestnik badania jest przekonany, że suplementy diety chronią przed rakiem, a co szósty – że skuteczne są tak zwane „detoksy” – zwróciła uwagę dr hab. Justyna Grudziąż-Sękowska z Zakładu Epidemiologii i Zdrowia Populacyjnego CMKP. Podkreśliła, że zjawisko to jest rezultatem narastającej dezinformacji w sferze zdrowia, obecnej szczególnie w mediach społecznościowych.
Wyniki raportu wskazują również, że najlepiej rozpoznawalnym czynnikiem ryzyka nowotworów pozostaje palenie tytoniu, które zidentyfikowało blisko 65% respondentów. Ponad 60% badanych wymieniło także predyspozycje genetyczne i nadmierną ekspozycję na promieniowanie UV. Znacznie mniejsza liczba osób zdaje sobie sprawę z wpływu otyłości, ograniczonej aktywności fizycznej czy infekcji niektórymi drobnoustrojami. Nadwagę lub otyłość jako czynnik zwiększający ryzyko nowotworów wskazało jedynie 41,9% badanych.
Lek, który miał być stosowany w leczeniu zaniku mięśni, może stanowić odpowiedź na jeden z najpoważniejszych problemów związanych z terapią Ozempikiem. Dotychczas przepr…
– W dyskursie publicznym na temat nowotworów dominuje kwestia palenia tytoniu – i słusznie, ponieważ rozpoznaje ją blisko 65% badanych. Tymczasem otyłość, która podnosi ryzyko co najmniej kilkunastu typów nowotworów, jest wskazywana przez zaledwie 42% respondentów. Jest to znacząca luka, którą programy profilaktyczne muszą wypełnić – zaznaczył dr Kuba Sękowski z Zakładu Prawa, Historii i Komunikacji Medycznej CMKP.
Jesteśmy świadomi wagi badań, ale zbyt rzadko z nich korzystamy
Podobne wnioski wynikają z analizy odpowiedzi dotyczących profilaktyki. Ponad 57% respondentów wskazało regularne badania przesiewowe jako efektywną metodę ograniczania ryzyka nowotworów. Taki sam odsetek uznał, że kluczowe znaczenie ma zaprzestanie palenia papierosów. Jednocześnie tylko niespełna 40% ankietowanych wymieniło utrzymywanie prawidłowej masy ciała jako element profilaktyki onkologicznej.
Autorzy opracowania zwracają uwagę, że świadomość znaczenia badań profilaktycznych nie przekłada się na faktyczne uczestnictwo w programach przesiewowych. Według danych Narodowego Funduszu Zdrowia, wskaźnik zgłaszalności do programów badań mammograficznych wynosi około 33%, do badań cytologicznych około 14%, a do badań przesiewowych w kierunku raka jelita grubego około 17–20% osób uprawnionych.
– Wyniki naszego badania potwierdzają diagnozę, która jest już znana z danych NFZ: Polacy zdają sobie sprawę z istoty badań przesiewowych, jednak zbyt rzadko w nich uczestniczą. Różnica między deklarowaną wiedzą a faktycznym zachowaniem stanowi największe wyzwanie dla projektowania programów profilaktycznych finansowanych ze środków publicznych – stwierdził Sękowski. Dodał, że sama edukacja nie jest wystarczająca; konieczne jest również eliminowanie barier organizacyjnych oraz tworzenie dodatkowych zachęt do udziału w badaniach.
Obowiązek opłacania abonamentu RTV dotyczy użytkowników zarejestrowanego radia lub telewizora. Niektóre osoby mogą jednak zostać zwolnione z opłat….
Suplementy i „detoksy” wypierają skuteczne działania prewencyjne
Jednym z najbardziej niepokojących wniosków płynących z raportu jest rozmiar podatności na informacje dotyczące profilaktyki nowotworowej, które nie są potwierdzone naukowo. Regularne przyjmowanie suplementów diety jako metody ochrony przed nowotworami wskazało 20,8% respondentów, a 16,2% jest przekonanych o skuteczności tak zwanych detoksów, specjalnych soków lub herbat. Badanie wykazało również wyraźne dysproporcje między płciami. Kobiety częściej kontrolują swój stan zdrowia, monitorują ciśnienie krwi, wagę ciała i obserwują zmiany skórne. Wśród mężczyzn odnotowuje się szczególnie niski odsetek osób wykonujących samobadanie jąder – regularnie robi to zaledwie 29,9% badanych.
– Dane jednoznacznie pokazują, że profilaktyka onkologiczna w Polsce ma charakterystyczny, kobiecy profil. Tymczasem prawie 70% mężczyzn nie wykonuje regularnego samobadania jąder, mimo że rak jądra jest jednym z najczęściej występujących nowotworów wśród młodych mężczyzn – podkreśliła dr hab. Grudziąż-Sękowska. Dodała, że istnieje potrzeba tworzenia odrębnych strategii komunikacji zdrowotnej skierowanych do męskiej populacji.
Z opracowania wynika ponadto, że regularną samokontrolę objawów, które mogą sugerować rozwój nowotworu, deklaruje jedynie 21,5% respondentów. Tylko co czwarty badany cyklicznie kontroluje swoją masę ciała i obwód talii, a 17% nie podejmuje żadnych działań profilaktycznych we własnym zakresie.
– Najistotniejszym wnioskiem z przeprowadzonego badania jest wyraźna dysproporcja między wiedzą a podjętymi działaniami. Ponad połowa Polaków dostrzega wagę badań przesiewowych i wczesnego wykrywania nowotworów, jednak regularną samokontrolę objawów, które mogą wskazywać na chorobę nowotworową, deklaruje zaledwie 21,5% badanych – zauważył prof. Mateusz Jankowski z Zakładu Epidemiologii i Zdrowia Populacyjnego CMKP. Dodał, że największym wyzwaniem staje się obecnie nie tyle zwiększanie świadomości zdrowotnej, co przełożenie posiadanej wiedzy na utrwalone nawyki i codzienne zachowania.
Twórcy raportu podkreślili, że w obliczu ponad 180 tysięcy nowych przypadków zachorowań na nowotwory rocznie, edukacja zdrowotna powinna stać się jednym z fundamentalnych elementów strategii zdrowotnej państwa. Ich zdaniem konieczne są długoterminowe działania edukacyjne, walka z dezinformacją oraz skuteczniejsze zachęcanie obywateli Polski do udziału w badaniach przesiewowych i regularnej oceny swojego stanu zdrowia.