Sądy są zobowiązane do samodzielnego ustalania zakresu spełnienia wymogów informacyjnych zawartych w umowach dotyczących kredytu konsumenckiego – takie stanowisko zaprezentował rzecznik Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Oznaczać to będzie bardziej dogłębną, gdyż nieograniczoną zakresem wniosku, weryfikację umów w sporach dotyczących tzw. sankcji kredytu darmowego.
„W przedstawionej dziś opinii – ograniczonej do analizy pierwszego pytania sądu – rzecznik generalny Dean Spielmann przyjął, że sąd krajowy jest zobowiązany badać z urzędu przestrzeganie obowiązku wskazania w umowie o kredyt konsumencki, w sposób jasny i zwięzły, informacji dotyczących wszystkich 22 elementów, wyszczególnionych w art. 10 ust. 2 dyrektywy 2008/48. Analiza sądu nie ogranicza się zatem do informacji, w odniesieniu do których konsument wyraźnie podniósł zarzuty o uchybieniach” – napisano w komunikacie Trybunału Sprawiedliwości UE.
Dodano, że nałożenie na sąd krajowy takiego obowiązku ma na celu zapewnienie efektywności dyrektywy 2008/48 i realizację jej celu, jakim jest zagwarantowanie wszystkim konsumentom w Unii wysokiego i zrównoważonego poziomu ochrony ich interesów oraz wspieranie dobrze funkcjonującego wewnętrznego rynku kredytów konsumenckich.
Obowiązek ten jest ponadto skorelowany z założeniem systemu ochrony, zgodnie z którym konsument znajduje się w mniej korzystnej sytuacji niż przedsiębiorca i akceptuje z góry przygotowane warunki umowy, nie mając wpływu na ich treść – zaznaczono.
Rzecznik generalny Dean Spielmann przypomniał w tym kontekście, że obowiązek informacyjny przewidziany w dyrektywie 2008/48 ma fundamentalne znaczenie dla zrozumienia przez konsumenta jego praw i obowiązków.
„To na podstawie informacji zawartych w umowie podejmuje on bowiem decyzję, czy zaakceptuje warunki sformułowane wcześniej przez przedsiębiorcę” – podsumowano.
Sankcja kredytu darmowego. Koniec z ignorowaniem błędów banków
Sąd Rejonowy w Białymstoku postanowił w 2024 r. skierować do TSUE 3 pytania. Po pierwsze, chciał dowiedzieć się czy sąd powinien samodzielnie („z urzędu”) badać wszystkie możliwe naruszenia obowiązków banku czy tylko skupić się na tych wskazanych przez konsumenta. Opinia rzecznika oznacza, że w sprawach, gdzie konsumenci lub kancelarie powołują się na sankcję kredytu darmowego, sądy będą dogłębnie analizować realizację obowiązków informacyjnych.
Rzecznik nie odniósł się do dwóch pozostałych pytań, które dotyczyły sposobu prezentacji procedury przedterminowej spłaty oraz konsekwencji ewentualnego braku informacji w tej kwestii.
Przypomnijmy, że opinia Rzecznika Generalnego stanowi jedynie wskazówkę dla TSUE. Przedstawione tezy nie muszą znaleźć odzwierciedlenia w wyroku trybunału. Zazwyczaj jednak stanowiska są zbieżne, a wyrok ogłaszany jest w ciągu pół roku od opinii.
Kontekst sprawy przedstawiliśmy w tym artykule.
Komentarz Związku Banków Polskich
Rzecznik Generalny TSUE wydał opinię – na wyrok TSUE przyjdzie jeszcze poczekać przynajmniej kilka miesięcy. Opinia zawiera stanowisko w zakresie badania obowiązków informacyjnych oraz skutków ich potencjalnego naruszenia.
Jednocześnie nie oznacza ona automatycznego zastosowania sankcji w każdej sprawie. Ostateczna ocena zależy od okoliczności konkretnej sprawy oraz rozstrzygnięcia sądu. Nadal kluczowe znaczenie ma ocena, czy dane uchybienie rzeczywiście mogło wpłynąć na sytuację klienta i jego możliwość oceny zobowiązania.
Należy podkreślić, że opinia Rzecznika Generalnego ma jedynie charakter pomocniczy – nie jest wyrokiem TSUE, nie wiąże składu orzekającego Trybunału i nie przesądza automatycznie o wyniku indywidualnych spraw prowadzonych przed sądami krajowymi. Dopiero przyszły wyrok TSUE określi kierunek wykładni, a zastosowanie tej wykładni do konkretnej umowy będzie należało do sądu krajowego. Wyrok TSUE nie zawsze jest tożsamy z opinią Rzecznika Generalnego.
Klientów zachęcamy, aby w razie pytań dotyczących swojej umowy kontaktowali się bezpośrednio ze swoim bankiem – to najszybszy sposób na uzyskanie informacji o dostępnych rozwiązaniach.
Rzecznik Finansowy: opinia rzecznika TSUE jest prokonsumencka
Jak informuje biuro Rzecznika Finansowego w komunikacie z czwartku, rzecznik TSUE ocenił, że sąd krajowy ma obowiązek z urzędu zbadać spełnienie przez kredytodawcę obowiązków informacyjnych, a zakres kontroli nie może być ograniczony wyłącznie do zarzutów podniesionych przez kredytobiorcę.
Zdaniem Rzecznika Finansowego, dr Michała Ziemiaka, opinia Rzecznika Generalnego, choć nie jest wiążąca dla TSUE, stanowi ważny sygnał dla sądów krajowych oraz uczestników rynku finansowego. „Jej prokonsumencki charakter potwierdza wagę, jaką w prawie Unii Europejskiej przypisuje się obowiązkom informacyjnym wobec konsumentów” – uważa Rzecznik Finansowy.
Stwierdził, że ostatnie wyroki TSUE jasno pokazują, że transparentność i przejrzystość nie są formalnościami. „Są warunkiem świadomego podejmowania decyzji finansowych przez konsumentów. Jeżeli ustawowe obowiązki informacyjne nie są realizowane prawidłowo, ustawodawca przewidział określone konsekwencje po stronie kredytodawcy. Taki jest sens i cel sankcji kredytu darmowego” – powiedział Ziemiak.
„Zgodnie z dzisiejszą opinią Rzecznika Generalnego TSUE sąd ma obowiązek zbadać z urzędu całą umowę kredytową pod kątem naruszeń przepisów chroniących konsumenta. Konsument jako słabsza, nieprofesjonalna strona umowy nie może ponosić negatywnych konsekwencji braku specjalistycznej wiedzy prawnej” – podsumował.
Zaznaczył, że opinia Rzecznika Generalnego nie kończy postępowania przed TSUE, a ostateczne rozstrzygnięcie zostanie przedstawione w wyroku, który zostanie wydany w późniejszym terminie. „Rzecznik Finansowy będzie monitorował przebieg postępowania i kierunek finalnego orzeczenia Trybunału” – zapewniono w komunikacie.
MKis/ PAP Biznes