Ministerstwo Zdrowia analizuje redukcję środków finansowych dla Agencji Badań Medycznych. Przyczyna? Pomniejszenie zasobów w budżecie Narodowego Funduszu Zdrowia. Niemniej jednak, środowisko lekarskie jest jednomyślne – byłby to dotkliwy cios zarówno dla progresu medycyny, jak i dla pacjentów.
Pomniejszenie dofinansowania dla ABM uderzyłoby w status Polski w analizach klinicznych w Europie.
Zuzanna Świerczek
Mimo, że ostateczne postanowienia jeszcze nie zapadły, same wieści medialne o możliwości obniżenia funduszy przekazywanych dla Agencji Badań Medycznych wywołały niezadowolenie w otoczeniu. Już w grudniu pogląd w tym temacie zaprezentowali szefowie czterech stowarzyszeń – kardiologicznego, onkologicznego, hematologicznego i transfuzjologicznego, oraz onkologii i hematologii dziecięcej. W piśmie do Ministerstwa Zdrowia zaakcentowali, że „tego typu rozstrzygnięcia mogą w niedługim czasie wstrzymać rozwój badań niekomercyjnych, osłabić potencjał polskich placówek klinicznych, jak również spowodować utratę wykwalifikowanych kadr medycznych i naukowych, których restytucja będzie procesem czasochłonnym i kosztownym”.
Reklama Reklama
Z prośbą do premiera Donalda Tuska o rezygnację z koncepcji modyfikacji w finansowaniu ABM wystąpiło przeszło 40 organizacji pacjenckich. Natomiast w styczniu do Kancelarii Prezesa Rady Ministrów oraz do trzech ministerstw – zdrowia, finansów oraz nauki i szkolnictwa wyższego – dotarło pismo organizacji reprezentujących sektor biomedyczny. Polski Związek Innowacyjnych Firm Biotechnologii Medycznej BioInMed, Związek Pracodawców Innowacyjnych Firm Farmaceutycznych INFARMA oraz Izba POLMED zaznaczają, że planowane cięcia mogą nie tylko spowolnić progres badań klinicznych w Polsce, ale również osłabić bezpieczeństwo zdrowotne kraju i jego rangę na arenie międzynarodowej. W ich mniemaniu ograniczenie finansowania ABM byłoby „przejrzystym znakiem marginalizacji instytucji, która w ostatnich latach stała się podstawą rozwoju sektora biomedycznego w Polsce”.
ABM potrzebuje stabilnego dofinansowania
W ocenie ekspertów redukcja dofinansowania Agencji Badań Medycznych byłaby decyzją krótkowzroczną, która przyniosłaby więcej uszczerbków niż faktycznych oszczędności. Agencja finansuje bowiem obszar badań, którego nie obejmuje żadna inna instytucja publiczna. – Reguły finansowania projektów przez Narodowe Centrum Nauki wskazują jednoznacznie, że wsparcie mogą otrzymać tylko badania podstawowe, czyli wykluczone są z tego badania kliniczne. Niekomercyjne badania kliniczne są również wyłączone z finansowania Narodowego Centrum Badań i Rozwoju – przypomina prof. Krzysztof Giannopoulos, kierownik Zakładu Hematoonkologii Doświadczalnej Uniwersytetu Medycznego w Lublinie. Oznacza to, że ograniczenie zasobów dla ABM pozostawiłoby wiele projektów bez jakiejkolwiek innej drogi finansowania. Co więcej, jak dodaje prof. Marek Gierlotka, prezes Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego, koszty badań klinicznych są zazwyczaj bardzo wysokie i przekraczają możliwości finansowe innych instytucji grantowych.
Prokuratura Regionalna w Warszawie skierowała w poniedziałek do sądu pierwszy akt oskarżenia w sprawie nieprawidłowości w Narodowym Centrum Badań i…
Specjaliści podkreślają, że badania kliniczne subsydiowane przez Agencję to nie tylko progres nauki, ale również bezpośrednie profity dla pacjentów i systemu ochrony zdrowia. – Uczestnicy badań otrzymują terapię co najmniej tak dobrą, jak obowiązujący standard, a często sprawdzamy, czy dana interwencja nie będzie bardziej skuteczna, rzeczywiście odciążając finansowanie NFZ – mówi prof. Giannopoulos.
W dalszej perspektywie umożliwia to państwu podejmować bardziej racjonalne decyzje refundacyjne i umacnia sprawczość polityki lekowej. – Dopóki nie wyleczymy chorób onkologicznych, chorób ważnych społecznie, będziemy poszukiwać nowych terapii, a badania kliniczne są najważniejszym narzędziem do osiągnięcia tego celu. Posiadamy te narzędzia właśnie od czasu, kiedy pojawiła się ABM – dodaje prof. Giannopoulos.
W opinii środowiska medycznego próba ratowania aktualnych problemów finansowych kosztem ABM oznaczałaby rezygnację z długofalowych zysków: postępu innowacyjnych terapii, lepszego dostępu pacjentów do leczenia oraz statusu Polski jako jednego z liderów badań klinicznych w Europie. – Z naszego punktu widzenia fundusze, niezależnie od ich pochodzenia, są niezbędne dla stabilnego funkcjonowania ABM. Można debatować o różnych aspektach jej działalności, ale nie ma wątpliwości, że jest to instytucja kluczowa dla rozwoju innowacji i przyszłości medycyny w Polsce. Jakiekolwiek ograniczenie finansowania ABM mogłoby wstrzymać procesy, których późniejsze odtworzenie byłoby bardzo trudne – podkreśla prof. Gierlotka.
Jak finansowana jest ABM?
Budżet Agencji Badań Medycznych bazuje na paru źródłach. Najważniejszym z nich jest odpis z planowanego budżetu NFZ w wysokości 0,3 proc. Te środki pieniężne trafiają na subsydiowanie niekomercyjnych badań klinicznych, eksperymentów medycznych oraz infrastruktury niezbędnej do realizowania badań. Ponadto Ministerstwo Zdrowia przekazuje dotacje celowe na wsparcie projektów komercyjnych, edukację kadr medycznych oraz na utrzymanie działalności Agencji. – Znaczy to, że środki, które pochodzą ze składek zdrowotnych z NFZ-u, nie służą np. wspieraniu przedsiębiorstw, tylko trafiają do pacjentów, umożliwiając im uczestnictwo w badaniach klinicznych – tłumaczy prof. Wojciech Fendler, prezes Agencji Badań Medycznych. Mechanizm ten – objaśnia – jest zbliżony do rozwiązań stosowanych w wielu państwach europejskich oraz w USA, gdzie fundusze zdrowotne finansują innowacje jako element ulepszenia jakości opieki.
Swoje wydatki ABM planuje w perspektywie długoletniej, zazwyczaj pięcioletniej, gdyż średni czas trwania badania klinicznego wynosi od 5 do 7 lat. Około 80-90 proc. funduszy przyznawanych w danym roku Agencji przeznaczanych jest na projekty już toczące się, a reszta idzie na finansowanie nowych konkursów. – Musimy mieć pewność, że w każdym momencie wystarczy nam środków na pokrycie kosztów leków i leczenia pacjentów w trwających właśnie badaniach. Musimy jednak pamiętać, że jeśli badanie ma opóźnienie, np. związane z pandemią, wojną czy zaburzeniem łańcuchów dostaw leków, zawsze można je nadrobić i na to też musimy mieć środki – tłumaczy prezes ABM. Stworzenie odpowiedniego bufora finansowego jest możliwe dzięki ustawowemu zapisowi o przechodzeniu niewykorzystanych funduszy na następne lata.
Nie wytworzymy znienacka zupełnie nowego leku, bo nie mamy podstaw ani funduszy. Możemy wykorzystać istniejące technologie i posklejać je w innowac…
– Ten mechanizm finansowania różni się od innych agencji subsydiujących naukę w Polsce, takich jak Narodowe Centrum Badań i Rozwoju. One finansowane są dotacją celową z Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, co oznacza, że na koniec roku muszą oddać wszystkie środki i dostają je z powrotem na początku kolejnego. Natomiast w sytuacji, kiedy mamy opiekę nad pacjentami, bieżące koszty opieki medycznej oraz realizowane w sposób ciągły zakupy leków i sprzętu medycznego, taki mechanizm mógłby skutkować przerwaniem terapii oraz zakłóceniem procesu badawczego – wyjaśnia prof. Fendler.
Aktualnie Agencja realizuje około 440 projektów.
Coraz mniej środków pieniężnych, coraz więcej wartościowych projektów
Mimo, że mechanizm finansowania ABM był dotąd wystarczający, sytuacja zaczyna się zmieniać. – Dysponujemy finansowaniem adekwatnym do potrzeb związanych z kosztownymi i specyficznymi badaniami klinicznymi. Nie są to spektakularne fundusze w skali innych krajów europejskich, ale są adekwatne do potrzeb. Jednak wszyscy życzylibyśmy sobie, żeby te fundusze były wyższe, zważywszy na to, że frakcja sukcesów w ostatnim konkursie Agencji obniżyła się z oczekiwanych 20-25 proc. do 13 proc. – mówi prezes ABM.
Potencjał drzemiący w polskiej biotechnologii jest ogromny. Ale większość innowacji umiera w laboratoriach albo zostaje wyprzedana na wczesnym etap…
Kurcząca się frakcja sukcesu oznacza, że coraz więcej wartościowych projektów jest odrzucanych z powodu braku funduszy na ich subsydiowanie. W dalszej perspektywie wiąże się to z coraz mniejszą liczbą pacjentów, którzy będą mieli szansę na dostęp do nowatorskich terapii. Dlatego prezes ABM przyznaje, że w dłuższej perspektywie potrzebne byłyby większe wkłady lub zmiana struktury finansowania Agencji. – Przypuszczalnie, w perspektywie lat, jakieś systematyczne powiększenie finansowania, proporcjonalnie do liczby realizowanych i uruchamianych przedsięwzięć, byłoby racjonalne. Niemniej jednak wiemy, że aktualnie kondycja finansowa ochrony zdrowia jest wyjątkowo trudna – mówi prof. Wojciech Fendler.
Najprościej zabrać fundusze na naukę
Dyskusja wokół redukcji finansowania ABM ukazuje szerszy problem polskiej polityki publicznej. W momencie kryzysu finansowego fundusze na rozwój i naukę często są pierwszym obszarem, w którym poszukuje się oszczędności, choć to właśnie sektor R&D odpowiada za możliwości państwa do osiągnięcia długoterminowych celów zdrowotnych i gospodarczych.
Jak podkreślają eksperci, zabranie Agencji 0,3 proc. odpisu z budżetu NFZ nie rozwiąże kłopotów Funduszu, ale może znacząco osłabić potencjał polskiej medycyny. – W Polsce brakuje odpowiednich nakładów na sektor rozwoju i badań. Dostrzegamy to nawet teraz, przy ogromnych programach wsparcia wojska i obronności. Trzeba podkreślić, że w każdym obszarze, również medycznym, środki pieniężne ulokowane w naukę wielokrotnie się później zwracają – wskazuje prof. Giannopoulos.
Decyzje, które zapadną w kwestii finansowania ABM zadecydują o tym, czy Polska pozostanie krajem aktywnie współtworzącym współczesną medycynę, czy stanie się jedynie jej pasywnym odbiorcą.