Pojęcie „poziomu morza” wydaje się niezmienne, ale w rzeczywistości poziom powierzchni oceanu światowego jest zmienną wartością zależną od prądów, zasolenia wody, a nawet anomalii grawitacyjnych Ziemi. Co więc dokładnie naukowcy rozumieją przez „poziom morza”?
Dla rozległych obszarów kontynentu euroazjatyckiego Morze Bałtyckie stanowi punkt odniesienia dla wszystkich wysokości i głębokości. Dokładniej, długoterminowy średni poziom wody w pobliżu Kronsztadu przyjmuje się jako „zero”. Tam, w pobliżu Błękitnego Mostu nad Kanałem Obwodnym, stoi słynny kronsztadzki wodomierz – żeliwna linijka z podziałką, używana do monitorowania wahań poziomu wody od 1840 roku. To właśnie z tej miedzianej płyty, osadzonej w granitowym przyczółku, rozciągają się niewidzialne nitki sieci geodezyjnych przez Eurazję – aż do brzegów Oceanu Spokojnego i szczytów Pamiru.
Wybór Bałtyku nie był przypadkowy: to stosunkowo spokojne morze, chronione przed silnymi pływami, dzięki czemu jego poziom jest bardziej stabilny niż na otwartym oceanie. Jednak nie ma jednego „zera” na świecie. Na przykład w Europie poziom morza jest mozaiką: Niemcy korzystają z pływomierza w Amsterdamie (Morze Północne), Francja z poziomu Morza Śródziemnego w Marsylii, a Wielka Brytania z pływomierza w Newlyn (Ocean Atlantycki).
Różnica między tymi „zerami” może sięgać dziesiątek centymetrów. Prowadzi to do osobliwych, a czasem niebezpiecznych błędów inżynieryjnych. Najsłynniejszy przypadek miał miejsce podczas budowy mostu na Renie między Niemcami a Szwajcarią: ponieważ inżynierowie nie uwzględnili 27-centymetrowej różnicy między niemieckim poziomem „bałtyckim” a szwajcarskim „śródziemnomorskim”, dwie połowy budowanego mostu po prostu nie stykały się w środku i jedna strona musiała zostać pilnie przebudowana.
W erze nawigacji satelitarnej i GPS-u ludzkość coraz bardziej odchodzi od standardów „morskich” na rzecz modelu matematycznego – elipsoidy lub geoidy. Satelity mierzą wysokość względem teoretycznego środka Ziemi, a nie kapryśnej linii brzegowej. Niemniej jednak pływomierz w Kronsztadzie pozostaje nie tylko zabytkiem, ale także ważnym punktem odniesienia, według którego weryfikuje się mapy i buduje miasta. Dlatego za każdym razem, gdy słyszysz, że Everest ma 8848 metrów wysokości, warto pamiętać, że ta wartość nie jest wartością odniesienia, a jedynie względnym pomiarem z cichego nabrzeża Zatoki Fińskiej.