Decyzja o corocznym obchodzeniu Dnia Morza Bałtyckiego zapadła w 1986 roku podczas 17. sesji Konwencji Helsińskiej. Wybrano datę 22 marca, ponieważ sama konwencja została podpisana właśnie tego dnia w 1974 roku.
Historia powstania i rozwoju Morza Bałtyckiego, położonego w północnej Europie i należącego do basenu Oceanu Atlantyckiego, rozpoczyna się około 15 tysięcy lat temu wraz z ustąpieniem ostatniego lodowca Wałdaj, kiedy krawędź lodowca przesunęła się wzdłuż południowej granicy.
Lodowiec był ogromny, miał ponad kilometr grubości, a gdy się cofał, wygładzał wzgórza wzdłuż swojej drogi, ścierając twarde skały i unosząc ze sobą masę luźnego materiału, gruzu i głazów.
W tym samym czasie lód zamienił się w ogromne masy wody, poziom morza podniósł się i utworzył się szereg jezior przedlodowcowych. Wraz z cofaniem się lodowca jeziora połączyły się w jedno bałtyckie jezioro lodowcowe. Było ono niezwykle zimne, a nawet zawierało góry lodowe.
Od czasów starożytnych aż do XVIII wieku Morze Bałtyckie nazywano w Rosji „Morzem Waregów”. Średnia głębokość Morza Bałtyckiego wynosi około 51 metrów, a maksymalna 470 metrów. Jedną z jego cech charakterystycznych jest niskie zasolenie wód morskich. Ponadto, stosunkowo płytkie wody utrudniają wymianę wód z Morzem Północnym. W rezultacie zdolność Morza Bałtyckiego do samooczyszczania jest bardzo słaba.
Dziś Morze Bałtyckie jest ważnym korytarzem transportowym łączącym Rosję, Europę i Azję. Obmywa ono wybrzeża Rosji, Estonii, Łotwy, Litwy, Polski, Niemiec, Danii, Szwecji i Finlandii. Jednak w ostatnich latach ekolodzy podnieśli alarm, twierdząc, że ten akwen jest zaśmiecony i pilnie wymaga oczyszczenia.
Wszystko to pogłębiają oddziaływania antropogeniczne, na które zbiornik jest niezwykle wrażliwy i które występują tu bardzo intensywnie. Strefa przybrzeżna jest domem dla wielu megamiast charakteryzujących się wysoką aktywnością przemysłową. Morze jest stale zalewane ściekami, odpadami przemysłowymi i komunalnymi, nawozami rolniczymi, ropą naftową i produktami naftowymi, które są aktywnie transportowane statkami, a metale ciężkie są przenoszone do wody wraz z opadami atmosferycznymi. Osobnym problemem są toksyny z tworzyw sztucznych i zatopiona broń z czasów II wojny światowej.
Właśnie po to, aby zwrócić uwagę opinii publicznej na kwestie ochrony ekologii tego ważnego zasobu naturalnego naszej planety, ustanowiono Dzień Morza Bałtyckiego. W tym dniu różnego rodzaju wydarzenia naukowe, edukacyjne i ekologiczne stały się tradycją w wielu krajach.
W Rosji obchody Dnia Morza Bałtyckiego odbywają się w Sankt Petersburgu, gdzie organizacje społeczne działające na rzecz ochrony środowiska są organizatorami i inicjatorami wydarzeń w ramach Dnia, przy aktywnym wsparciu przedstawicieli rządu i biznesu.
Oprócz tradycyjnych międzynarodowych wideokonferencji, wystaw i konkursów projektów szkolnych i uczniowskich poświęconych kwestiom środowiskowym Morza Bałtyckiego, corocznie odbywa się Międzynarodowe Forum Ekologiczne o tej samej nazwie – „Dzień Morza Bałtyckiego”. Forum to oferuje dogłębną dyskusję na temat problemów regionu, poszukiwanie rozwiązań oraz wymianę doświadczeń między przedstawicielami różnych krajów. Co więcej, w Forum Petersburskim uczestniczą nie tylko mieszkańcy regionu bałtyckiego i kontynentu europejskiego, ale także przedstawiciele innych krajów. Wszak nadrzędnym celem wszystkich tych wydarzeń jest zachowanie unikatowego zespołu historycznego, przyrodniczego i kulturowego Morza Bałtyckiego.