Sąd Najwyższy unieważnił postanowienie sądu apelacyjnego, który z własnej inicjatywy uznał postępowanie za nieważne z uwagi na wadliwe mianowanie sędziego. Dodatkowo SN skierował uwagę krytyczną, odrzucając praktykę „podważania pozycji sędziego poprzez pozaprocesową kontrolę sądową”.
O decyzji SN poinformowały we wtorek biura prasowe Sądu Najwyższego.
Nagana za „pozaproceduralną kontrolę”
Sprawa dotyczy rozpatrzenia przez Sąd Najwyższy odwołania od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie, który anulował orzeczenie sądu pierwszej instancji i umorzył postępowanie z powodu – orzeczonej z urzędu – nieprawidłowej obsady sądu. Podstawą takiego rozstrzygnięcia sądu apelacyjnego było zakwestionowanie legalności powołania sędziego orzekającego w pierwszej instancji, w szczególności w związku z oceną jego osiągnięć oraz przebiegu konkursu przed Krajową Radą Sądownictwa.
Sąd Najwyższy ocenił to stanowisko jako nieuprawnione i niezgodne z obowiązującym ładem konstytucyjnym. Zaznaczył, że wadliwa obsada sądu – jako podstawa nieważności postępowania – występuje wyłącznie w przypadkach, gdy skład orzekający jest sprzeczny z ustawowymi zasadami właściwości, a nie wówczas, gdy sąd odwoławczy dokonuje swojej, szczegółowej analizy procesu nominacji sędziego – czytamy w komunikacie SN.
Dodano w nim także, że w opinii SN sądy powszechne nie mają uprawnień do badania efektywności, ani „celności” nominacji sędziowskich.
SN: Nominacje to wyłączna prerogatywa KRS i Prezydenta
„Procedura nominacyjna została w Konstytucji jednoznacznie podzielona pomiędzy Krajową Radę Sądownictwa oraz Prezydenta RP, a akt powołania sędziego ma charakter definitywny i niepodważalny. Podejmowanie przez sąd powszechny prób weryfikowania tych aktów – nawet pod pretekstem ochrony prawa do sądu – stanowi działanie ultra vires i narusza zasadę praworządności oraz podziału władz” – informuje komunikat.
Sąd Najwyższy zaakcentował również, że przyzwolenie na praktykę nieprzewidzianego w ustawie negowania statusu sędziego w trakcie procedury sądowej prowadziłoby do „zachwiania stabilności wymiaru sprawiedliwości, obniżenia pewności prawa oraz nakłaniania stron do wznoszenia zarzutów systemowych zamiast rzeczowej polemiki z werdyktem”.
„Tego rodzaju działania – wykonywane dodatkowo z urzędu, bez zarzutów stron – nie mogą być uznane za wypełnienie standardów sprawiedliwego procesu” – dodano.
Co to jest wytyk orzeczniczy?
W rezultacie SN – jak skonkludowano w komunikacie – nie tylko uchylił zaskarżony wyrok, lecz także wydał sędziom Sądu Apelacyjnego naganę orzeczniczą, wskazując „na oczywiste przekroczenie kompetencji oraz naruszenie konstytucyjnego ustroju państwa”. Równocześnie SN wyraźnie podkreślił, że nie akceptuje unieważniania orzeczeń jedynie z powodu rzekomo niewłaściwego powołania sędziego, opartego na osobistej ocenie przebiegu konkursu lub dorobku zawodowego.
Zgodnie z art. 97 ustawy o SN, Sąd Najwyższy, w przypadku stwierdzenia przy rozpoznawaniu sprawy oczywistego naruszenia przepisów – niezależnie od innych uprawnień – wskazuje uchybienie właściwemu sądowi. Stwierdzenie i wskazanie uchybienia nie wpływa na rozstrzygnięcie sprawy.
Konflikt o reformę sądownictwa
Ta sprawa to następna odsłona polityczno-prawnego sporu dotyczącego Krajowej Rady Sądownictwa utworzonej na podstawie nowelizacji ustawy o KRS z grudnia 2017 r., czyli w czasie rządów Zjednoczonej Prawicy. W efekcie tych modyfikacji sędziowska część KRS przestała być wybierana przez grono sędziowskie, a zaczęła być wybierana przez Sejm. Zdaniem krytyków tego rozwiązania oznacza to upolitycznienie KRS jako organu stojącego na straży niezależności sądów oraz jest sprzeczne z konstytucyjną zasadą podziału władz.
W rezultacie podważany jest status sędziów mianowanych z udziałem KRS od 2018 r. (nazywanych tzw. neosędziami) z uwagi na procedurę nominacyjną, która – według obecnych władz – powołujących się na orzeczenia TSUE, ETPC, a także Sądu Najwyższego – jest błędna i narusza standardy niezależności sądu. (PAP)
nno/ ugw/