Choć drony latające stały się powszechne w działaniach ratunkowych na obszarze walk, ich zakres działania ma pewne bariery. Zastąpić je mogą roboty lądowe, które potrafią działać w miejscach niedostępnych dla bezzałogowych statków powietrznych.
Nowatorstwa w medycynie wojennej pojawiają się i będą się pojawiać, szczególnie z powodu toczącego się konfliktu w Ukrainie.
Zuzanna Świerczek
Reklama
Z tego artykułu poznasz:
- W jaki sposób drony i systemy bezzałogowe zmieniają opiekę medyczną na polu bitwy?
- W jaki sposób konflikt w Ukrainie wpłynął na rozwój i wykorzystanie dronów?
- Jakie są przeszkody i potencjał użycia dronów w sytuacjach wojennych?
- Dlaczego prowadzone są prace nad robotami lądowymi w kontekście wsparcia medycznego?
- Jakie innowacyjne rozwiązania w selekcji medycznej oferują drony zaopatrzone w biosensory?
- W jaki sposób drony i roboty mogą się wzajemnie dopełniać w zastosowaniach medycznych?
Współczesne pole bitwy coraz częściej jest obsługiwane przez systemy autonomiczne. Pomoc lekarska dociera do poszkodowanych z powietrza, wody i lądu. Obecnie najbardziej rozpowszechnione są bezzałogowe statki powietrzne (BSP), często zwane „dronami”. Drony to również urządzenia pływające oraz bezzałogowe pojazdy lądowe (BPL).
Reklama Reklama
W Europie korzystanie z tych urządzeń i ich szybki postęp obserwujemy od lutego 2022 roku, czyli od momentu inwazji Rosji na Ukrainę na pełną skalę.
Wojna z użyciem dronów zmieniła system udzielania pomocy
Te maszyny służą zarówno do wywoływania zniszczeń, jak i udzielania wsparcia poszkodowanym. Obecnie praktycznie w ogóle nie używa się standardowych metod bojowych, a ratownicy medyczni rzadko pojawiają się na pierwszej linii frontu, ponieważ również oni stali się celem ataków Rosji. Jak informuje MedGlobal, amerykańska organizacja pozarządowa udzielająca pomocy medycznej w Ukrainie, w 2024 r. liczba ataków na służby ratunkowe wzrosła czterokrotnie w porównaniu z poprzednim rokiem. Obejmuje to także ataki typu double-tap, w których po pierwszym uderzeniu drona następuje kolejne – już po przybyciu służb ratowniczych na miejsce zdarzenia. W takich warunkach obecność lekarza na polu walki staje się coraz większym ryzykiem.
– Z perspektywy pomocy medycznej wojna w Ukrainie odwróciła wszystkie dotychczasowe założenia. Ewakuacja i udzielanie wsparcia na miejscu starć lub w jego pobliżu stały się jednym z największych wyzwań dla medyków. Trudno też prognozować, jak będą wyglądały przyszłe konflikty – czy dominować będzie ostrzał artyleryjski, bombardowania, czy masowe użycie dronów. W związku z tą dynamiką konfliktu nieustannie opracowywane są nowe metody działania i rozwiązania medyczne. Jest to jednak proces ciągłej konkurencji – każda nowa technologia niemal natychmiast spotyka się z reakcją drugiej strony, która usiłuje ją zneutralizować. Dokładnie to obserwujemy w Ukrainie od kilku lat – wyjaśnia prof. Robert Gałązkowski, były dyrektor Lotniczego Pogotowia Ratunkowego.
Reklama Reklama Reklama 
Agencja Uzbrojenia podpisała umowę na zakup 360 sztuk amunicji krążącej Warmate od Grupy WB. Dost…
Drony – od pola bitwy po cywilne akcje ratunkowe
Bezzałogowe statki powietrzne są obecnie zasadniczym wsparciem dla ratowników wojskowych. Umożliwiają szybkie dostarczenie sprzętu medycznego, bez konieczności wysyłania ludzi w obszary zagrożenia. – Drony są szybkie i stosunkowo tanie. Mogą dostarczać opaski uciskowe czy lekarstwa. Dodatkowo, korzystając z nich, nie narażamy kolejnego życia ludzkiego, ponieważ operator może nimi kierować z dużej odległości, z ukrycia – wyjaśnia Paweł Wiktorzak, ratownik medyczny z Wojskowego Instytutu Medycznego.
Ich użycie nie kończy się jednak na operacjach wojskowych. W cywilnych akcjach ratunkowych – zwłaszcza w górach i trudno dostępnych rejonach – drony mogą wstępnie oszacować sytuację, zanim ekipa ratunkowa dotrze na miejsce. Dzięki temu zmniejszają ryzyko wejścia ratowników w potencjalnie niebezpieczne tereny.
Wojskowy Instytut Medyczny wraz z kluczowymi ośrodkami leczniczymi i uczelniami utworzył konsorcj…
Pomimo dużego potencjału, drony mają naturalne bariery. Największym pozostaje udźwig – zwykle nie przekracza on kilkudziesięciu kilogramów, dlatego trwają prace nad stworzeniem maszyny o większej nośności. W ramach projektu MEWA MED testowany jest dron transportowy, zdolny unieść ładunek nawet do 120 kg. Jego praktyczne zastosowanie napotyka jednak ograniczenia prawne – obecne regulacje nie pozwalają na takie użycie drona. Ponadto, jak zauważają eksperci, tam, gdzie możliwy jest transport naziemny, wciąż pozostaje on preferowaną formą ewakuacji rannego z pola walki. – Na ten moment trudno sobie wyobrazić, by możliwe było powszechne wykorzystanie dronów do transportu pacjentów – mówi Paweł Wiktorzak. – Zarówno względy prawne, jak i medyczne stawiają tu wyraźne przeszkody – dodaje.
Ewakuacja dronem latającym nie wydaje się również najbardziej rozsądnym rozwiązaniem z powodu masowego zwalczania tych maszyn przez obie strony. – Patrząc na charakter działań wojennych w Ukrainie, trudno jednoznacznie stwierdzić, czy byłoby to rozwiązanie trwałe i rzeczywiście efektywne – zastanawia się prof. Gałązkowski. Mimo że drony używane do udzielania pomocy posiadają specjalne oznaczenia, istnieje spore ryzyko nadużyć w tym zakresie. – Druga strona może nadużywać tych oznaczeń, wykorzystując je do ataku. Dron wyglądający na ratunkowy może w rzeczywistości przewozić ładunek bojowy. To czyni sytuację szczególnie niebezpieczną, zwłaszcza że nie istnieją dziś w pełni skuteczne i niezawodne systemy antydronowe – dodaje były prezes LPR.
Reklama Reklama Reklama
Dlatego eksperci największy potencjał zastosowania bezzałgowych maszyn nadal widzą w dostarczaniu środków medycznych na pole walki. – Użycie dronów i pojazdów autonomicznych do dostarczania lekarstw i środków medycznych bez narażania personelu powinno stać się przyszłością systemu wsparcia medycznego – podkreśla gen. Grzegorz Gielerak, dyrektor Wojskowego Instytutu Medycznego – PIB.
Rój dronów to przyszłość selekcji w ciężkich warunkach
Szybko zmieniające się realia współczesnych konfliktów, a w szczególności wojna w Ukrainie, zmuszają do rozwijania coraz bardziej zaawansowanych technologii dronowych. W Wojskowym Instytucie Medycznym zakończono właśnie projekt MILGEOMED, którego celem było stworzenie roju dronów wykonujących automatyczną selekcję. Wyposażone w biosensory i radar szumowy urządzenia potrafią zdalnie mierzyć puls, oddech i inne parametry życiowe. – Dane te wspierają decyzje o priorytetach medycznych, ułatwiając segregację rannych jeszcze przed dotarciem ratowników na miejsce zdarzenia – wyjaśnia Paweł Wiktorzak.
To rozwiązanie nie tylko przyspiesza ocenę sytuacji, ale również chroni życie zespołów ratowniczych, zmniejszając konieczność wchodzenia w najbardziej ryzykowne rejony. Stosowanie biosensorów w medycynie wojennej nie jest jednak nowością, ale zamontowanie ich na dronach i wykorzystanie roju dronów do selekcji już tak. – Mamy różnego rodzaju sensory, urządzenia, za pomocą których zbieramy informacje, sygnały biologiczne, które określają stan funkcji życiowych danej osoby i transmitowane są do centrów medycznych, aby tam zdefiniować, jakiej pomocy ranny potrzebuje – wskazuje gen. Gielerak.
Nadchodzi era robotów lądowych w medycynie pola walki?
Kiedy drony latające osiągają granice swoich możliwości, ich naturalnym dopełnieniem stają się roboty lądowe. Nie są one nowością, ale dopiero współczesny rozwój technologii – zwłaszcza sztucznej inteligencji i modularnych konstrukcji – otwiera przed nimi zupełnie nowe zastosowania.
Jednym z producentów takich maszyn jest Shark Robotics – firma tworząca modułowe roboty operacyjne, używane m.in. przez strażaków do gaszenia pożarów. Ich odporność na ekstremalne warunki, kompaktowe rozmiary, wysoka moc i duża ładowność (do 800 kg) sprawiają, że mogą one stać się ważnym elementem wsparcia na polu bitwy. – Po ostatnim wyjeździe na Ukrainę myślimy, jak dostosować te maszyny do specyfiki pola walki. Uważamy, że podstawowe cechy, które już spełniamy w bazowej wersji robota, czyli bardzo wysoka odporność, mały rozmiar, ale duża moc, możliwość przejścia przez drzwi i wchodzenia po schodach, są bardzo przydatne w obronności. Słuchamy teraz potrzeb zgłaszanych przez żołnierzy – mówi Bruno Cruchant, Chief Public Affairs Officer w Shark Robotics.
Gdyby nie daj Boże doszło do wojny, to nie chciałbym, żebyśmy wtedy usiłowali improwizować i prób…
Reklama Reklama Reklama
Roboty tej firmy są odporne na zakłócenia łączności oraz mogą pracować w środowisku CBRN, czyli skażonym chemicznie, biologicznie, radiologicznie lub jądrowo. Ograniczeniem pozostaje natomiast zasięg działania, który zwykle nie przekracza 500 metrów – znacznie mniej niż w przypadku dronów latających, operujących na dystansach nawet do 20 km. – Nasz robot może już teraz przenosić rannego żołnierza. Problemem jest tylko kwestia odległości. Dotychczas większy nacisk kładliśmy na autonomię baterii, odporność na zakłócenia łączności oraz na wytrzymałość i moc robotów niż na daleki zasięg. Ale oczywiście, jeśli pojawi się taka potrzeba, będziemy nad tym pracować – wskazuje Cruchant.
Drony i roboty mogą się wzajemnie dopełniać
Choć żadne z tych rozwiązań nie zastąpi personelu medycznego, zarówno drony, jak i roboty mogą znacząco wesprzeć ratowników. – Największą zaletą bezzałogowych platform jest to, że nie musimy narażać życia ludzkiego – podkreśla Paweł Wiktorzak.
W praktyce jednak wojna w Ukrainie pokazała, jak szybko dotychczasowe schematy przestają być aktualne. – Z informacji przekazywanych przez kolegów i koleżanki z Ukrainy wiemy, że na karetkach stosowane są systemy antydronowe i antyradarowe, jednak Rosjanie nieustannie je modyfikują, zmieniając m.in. częstotliwości i systemy łączności. Rozwiązanie, które jeszcze dwa tygodnie wcześniej skutecznie ostrzegało przed nadlatującym dronem, po krótkim czasie przestaje być bezpieczne. Ta ogromna dynamika działań stanowi poważne utrudnienie – zaznacza prof. Gałązkowski.
W takich warunkach przyszłość medycyny pola walki nie polega na prostym wyborze między dronami a robotami, lecz na synergicznym połączeniu ich możliwości. Statki powietrzne nadal będą odgrywać kluczową rolę w dostarczaniu zaopatrzenia medycznego, jednak ich podatność na wykrycie i zakłócanie rodzi poważne pytania o bezpieczeństwo, zwłaszcza w kontekście ewakuacji rannych. Dlatego też coraz większe znaczenie będą zyskiwać bezzałogowe pojazdy lądowe – trudniejsze do wykrycia i bardziej odporne na zakłócenia.
Im bardziej się zbliża zagrożenie ze strony Rosji, tym trudniej będzie przeprowadzić reformę dowo…