Algorytmy platform, takich jak TikTok albo Instagram, zwłaszcza sekcja materiałów „Dla Ciebie”, funkcjonują niczym zaawansowany system dystrybucji gratyfikacji, dopasowany do unikalnych przyzwyczajeń użytkownika oraz opracowane są tak, aby zwiększyć częstotliwość, losowość i spersonalizowanie nagród.
Paulina Sosińska
Reklama
Z niniejszego artykułu zrozumiesz:
- W jaki sposób procesy algorytmiczne aplikacji społecznościowych oddziałują na mózg dziecka?
- W jakim stopniu podatność mózgu dzieci sprzyja nabywaniu treści z platform społecznościowych?
- Jak portale społecznościowe mogą wpływać na rozwój skłonności związanych z nagradzaniem?
- Dlaczego sposoby działania serwisów społecznościowych porównywane są do gier losowych?
- Jakie są możliwe ryzyka związane z wczesnym narażeniem dzieci na technologię i algorytmy?
- W jaki sposób rodzice mogą nadzorować oraz regulować używanie serwisów społecznościowych przez dzieci?
Artykuł powstał we współpracy z Edurangą Szkolnymi i Pedagogicznymi SA
Reklama Reklama
Mózg dziecka to niezwykle elastyczny organ, który transformuje się szybciej i intensywniej niż w jakimkolwiek innym okresie życia. Wyjątkowa zdolność do ciągłej adaptacji umożliwia ekspresową naukę mowy, identyfikowanie emocji albo tworzenie więzi z innymi. Rzeczona elastyczność mózgu może być jednocześnie niebezpieczeństwem w czasach, gdy dzieci są zbyt wcześnie wystawiane na nieprzerwany potok treści, będący źródłem impulsów, które mogą formować ich przyzwyczajenia, sposób postrzegania i zdolność do zarządzania emocjami. W dobie, gdy technologia jest obecna w życiu dzieci praktycznie od pierwszych lat, pojmowanie jej wpływu i mechanizmów wykorzystywanych w mediach społecznościowych staje się istotniejsze niż kiedykolwiek.
Z badań wynika, że tam, gdzie rodzice dzielą się swoimi przeżyciami i wiedzą, młodzi częściej…
Wraz z narastającą powszechnością urządzeń mobilnych z dostępem do sieci dzieci w coraz młodszym wieku zaczynają użytkować media społecznościowe. Platformy te, które początkowo zostały stworzone z zamysłem o dojrzałych odbiorcach, stają się dziś powszednim elementem codzienności najmłodszych. Co za tym idzie, rutyną staje się także przeglądanie krótkich, ekspresowo dostarczanych materiałów, tak zwanych „shorts”, „reels” albo „TikToków”. Ich budowa bazuje na szybkim tempie, natychmiastowym zaspokojeniu i nieprzewidywalnej kolejności treści, co czyni je szczególnie wciągającymi dla kształtującego się mózgu. Osoby korzystające, przesuwając ekran jednym ruchem, otrzymują nieustanny strumień bodźców, który może mocno oddziaływać na ich uwagę, regulowanie emocji oraz wykształcanie pierwszych nawyków cyfrowych.
Reklama Reklama Reklama
Infinite scroll, czyli sposób działania zbliżony do hazardu
Sposoby działania wykorzystywane w mediach społecznościowych ukazują analogię do gier hazardowych. W obu sytuacjach kluczową funkcję odgrywają tak zwane zmienne schematy nagród oraz prowadzą do aktywacji systemu nagrody w mózgu i wydzielania dopaminy. Aby ustrzec dojrzewający mózg przed tworzeniem ryzykownych, trudnych do zmiany skłonności, w większości państw branie udziału w grach losowych jest prawnie ograniczone do osób powyżej 18 roku życia. Analogiczne procesy mogą jednakże zachodzić w przypadku dzieci korzystających z mediów społecznościowych i przeglądających krótkie nagrania.
Materiały przygotowane w ramach akcji informacyjnej w ramach programu #Warszawachroni pytają „Czy zostawiłbyś swoje dziecko samo w nieznanym mieście?”, odpowiadając natychmiast „To nie zostawiaj go samego w Internecie!”. O ile wiedza o tym, jak niebezpieczny jest hazard – nawet z punktu widzenia osób dorosłych – jest powszechna, o tyle nadal niewielką wagę przykłada się do tego, jakie następstwa ma wystawianie dzieci na analogiczny sposób działania obecny w coraz większej ilości aplikacji.
Co należałoby wiedzieć o algorytmach?
Algorytmy aplikacji takich jak TikTok czy Instagram, zwłaszcza potok treści „Dla Ciebie”, funkcjonują jak złożony mechanizm przydzielania nagród, dostosowany do indywidualnych upodobań użytkownika i skonstruowane są w celu zwiększenia częstotliwości, nieprzewidywalności oraz personalizacji nagród. Po każdym obejrzanym materiale algorytm uwzględnia szereg aspektów, np. czy nagranie zostało obejrzane do końca, jak długo użytkownik je oglądał, czy je polubił lub skomentował i tak dalej. W tym samym momencie system analizuje cechy samego klipu (na przykład tematykę, technikę montażu i oprawę dźwiękową).
Wyrok amerykańskiego sądu dotyczący odpowiedzialności platform takich jak TikTok i Facebook,…
Dysponując tymi pakietami danych, algorytm z każdą następną interakcją uczy się „na bieżąco”, co oznacza, że jego rekomendacje stają się coraz bardziej dostosowane i precyzyjnie dopasowane. To z kolei zwiększa szansę, że następne wideo wywoła silną reakcję. W rezultacie platforma dostarcza materiały dopasowane do preferencji czy nastroju, co robi z niej skuteczną „maszynę” do angażowania uwagi.
Co na to nauka o mózgu?
Przewijanie materiałów typu shorts to zatem sekwencja pobudzana zmiennym wzmocnieniem, w której pojedyncze filmy odgrywają rolę nieprzewidywalnych gratyfikacji. Algorytm platformy usprawnia kolejność bodźców tak, aby utrzymać wysoki poziom niepewności oraz podnosić błędy predykcji nagrody, co prowadzi do powtarzalności postępowania oraz utrwalania się przyzwyczajenia. Pomimo trudnego brzmienia tego sformułowania, mechanizm jest raczej nieskomplikowany i kryje w sobie spory potencjał nawykowy. Z uwagi na neuroplastyczność mózgu młodych ludzi, częste oraz spersonalizowane nagrody mogą skutecznie „zaprogramować” mózg na szukanie satysfakcji w formie kolejnych nagrań, co może utrudniać opanowywanie impulsów, zarządzanie uwagą, koncentrację.
Reklama Reklama Reklama
Czy algorytmy mogą być bezwzględne? Nie. Czy ich twórcy mogą być skoncentrowani na zarobku? Christopher Wylie, który ostrzega przed niebezpieczeństwami, jakie niosą ze sobą współczesne technologie, zaznacza, że „W branży hazardowej dochód kasyna zależy od ilości gier, w których weźmie udział gracz. W odniesieniu do mediów społecznościowych dochód serwisu lub platformy zależy od ilości kliknięć wykonywanych przez użytkownika” – a użytkownik „przypomina hazardzistę pociągającego non stop za wajchę automatu do gry”.
Dzieci, które z powodu plastyczności mózgu są szczególnie podatne na bodźce emocjonalne i nagrody nieprzewidywalne stają się jak młodzi hazardziści, nieświadomie ciągnący „wajchę” przewijania, utrwalając tym samym nawyki ciężkie do odwrócenia. Bezcenną pomocą rodziców może być uświadomienie sobie, że algorytmy nie mają za nadrzędny cel zabawiać i uczyć, lecz służą realizacji założeń biznesowych, oraz aktywne sprawdzanie czasu i metody używania przez dzieci mediów społecznościowych. Należy pamiętać, że dzieci uczą się poprzez obserwowanie oraz imitowanie wzorów i rozpocząć od tego, aby przykładem pokazywać, jak w sposób odpowiedzialny korzystać z technologii.
Źródła:
Ch. Wylie, Mindf*ck. Cambridge Analytica, czyli jak zrujnować demokrację (Kraków: Insignis Media, 2020), str. 219-220
M. Fraser, cyberdefence24.pl, Algorytm TikToka. Jak funkcjonuje i czy może być narzędziem oddziaływania? [dostęp: 06.12.2025]
F. Baumann, N. Arora, I. Rahwan, A. Czaplicka, Dynamics of Algorithmic Content Amplification on TikTok [dostęp: 05.12.2025]
Reklama Reklama Reklama
M. Politte-Corn, S. Pegg, L. Dickey, A. Kujawa, Affective Science (2024), Neural Reactivity to Social Reward Moderates the Association Between Social Media Use and Momentary Positive Affect in Adolescents [dostęp: 06.12.2025]