Większość osób oceniających publikacje naukowe używa już inteligencji maszynowej, a przepisy redakcyjne nadal nie uwzględniają tych przemian. Należy to uregulować możliwie szybko – taki wniosek płynie ze sprawozdania oficyny Frontiers.
Jego twórcy zapewniają, że narzędzia bazujące na inteligencji maszynowej (AI) stały się fragmentem powszechnej praktyki procedury recenzowania. Do ich używania aprobuje się w tym momencie 53 proc. oceniających. Technika ta rozpowszechnia się na tyle szybko, że stało się niezbędne wprowadzenie reguł gwarantujących transparentność, solidność oraz sprawiedliwość w mechanizmie oceny artykułów naukowych.
Sprawozdanie czerpie z rezultatów globalnego badania zrealizowanego wśród 1645 aktywnych badaczy z całego globu. Zebrane informacje unaoczniły, że środowisko ochoczo używa AI, pragnie to czynić w sposób rozważny i odpowiedzialny. Obecnie inteligencja maszynowa najczęściej udziela wsparcia recenzentom w pisaniu uwag lub streszczaniu wyników badań. Twórcy sprawozdania są zdania, że jednak potencjał tej techniki jest znacznie większy, lecz na razie niewykorzystany.
„Inteligencja maszynowa już teraz podnosi efektywność i transparentność mechanizmu recenzowania, lecz jej największe możliwości są dopiero przed nami. Przy właściwych zasadach zarządzania, przejrzystości i szkoleniach może stać się istotnym partnerem we wzroście jakości badań i wiary w dorobek naukowy” – zaakcentowała Elena Vicario, dyrektorka ds. prawości badań w Frontiers.
Z przeprowadzonego badania wynika, że najbardziej zainteresowani poszerzonym wykorzystaniem AI są naukowcy na wstępnym etapie kariery – w tej grupie procent osób sięgających po nią w swojej pracy sięga 87 proc. Z zapałem stosują ją również dynamicznie prosperujące regiony, takie jak Chiny, gdzie posługuje się nią 77 proc. badaczy oraz Afryka – 66 proc.
Respondenci na całym świecie komunikują, że inteligencja maszynowa pomaga im m.in. ograniczyć obciążenie pracą i usprawnić komunikację, aczkolwiek równocześnie zgodnie uwypuklają potrzebę jasnych i jednolitych reguł jej użytkowania.
W odpowiedzi na te oczekiwania Frontiers zaprezentowało zbiór rekomendacji skierowanych do wydawców, instytucji naukowych, agencji finansujących badania oraz twórców narzędzi technologicznych. Zawierają one m.in. nakaz odkrywania wykorzystania AI, włączenie umiejętności związanych z inteligencją maszynową do systemu szkoleń, wzmocnienie standardów nadzoru i integralności badań, poprawę możliwości określenia, skąd pochodzą dane użytkowane przez AI, oraz zapewnienie wszystkim badaczom równego dostępu do wiarygodnych narzędzi.
„Inteligencja maszynowa zmienia sposób, w jaki powstają i są oceniane publikacje naukowe. Nasze sprawozdanie jest apelem do działania dla całego środowiska badawczego. Przy spójnych regułach i odpowiedzialnym wykorzystaniu AI może wzmocnić rzetelność badań i przyspieszyć odkrycia” – zaakcentowała Kamila Markram, prezeska i współzałożycielka Frontiers.
Katarzyna Czechowicz (PAP)
kap/ agt/